ESD คืออะไร? ทำไมโรงงานอิเล็กทรอนิกส์ต้องควบคุมไฟฟ้าสถิต

ESD คืออะไร? ทำไมโรงงานอิเล็กทรอนิกส์ต้องควบคุมไฟฟ้าสถิต | Asakorn Cleanroom Hub EP.2

ASAKORN GROUP
CLEANROOM HUB | EP.2
สายการผลิตอิเล็กทรอนิกส์ที่ต้องคำนึงถึงการควบคุมไฟฟ้าสถิต ESD
ASAKORN CLEANROOM HUB · EP.2

ESD คืออะไร? ทำไมโรงงานอิเล็กทรอนิกส์ต้องควบคุมไฟฟ้าสถิต และเลือกใช้อุปกรณ์ป้องกันอย่างไร

ไฟฟ้าสถิตเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นได้ในชีวิตประจำวัน แต่ในโรงงานอิเล็กทรอนิกส์ การคายประจุไฟฟ้าสถิตเพียงครั้งเดียวอาจส่งผลต่อชิ้นส่วนที่มีความไวต่อไฟฟ้าสถิต และอาจกระทบต่อคุณภาพของกระบวนการผลิตได้

การทำความเข้าใจ ESD จึงเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการวางแนวทางป้องกันความเสียหาย ตั้งแต่การควบคุมบุคลากร วัสดุ พื้นที่ปฏิบัติงาน ไปจนถึงการเลือกใช้ชุดและอุปกรณ์ให้เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมของโรงงาน

ประเด็นสำคัญที่ควรรู้

ESD ไม่ใช่แค่เรื่องของไฟฟ้าช็อตที่คนรู้สึกได้ เพราะการคายประจุบางเหตุการณ์อาจไม่ปรากฏประกายไฟหรือไม่ทำให้ผู้ปฏิบัติงานรู้สึกผิดปกติ แต่ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ที่ไวต่อ ESD อาจได้รับผลกระทบได้

1

ESD คืออะไร?

ESD (Electrostatic Discharge) หมายถึง การถ่ายเทหรือคายประจุไฟฟ้าสถิตระหว่างวัตถุที่มีศักย์ไฟฟ้าแตกต่างกัน เมื่อมีเส้นทางให้ประจุเคลื่อนที่ ประจุไฟฟ้าจึงสามารถถ่ายเทจากวัตถุหนึ่งไปยังอีกวัตถุหนึ่งได้

ปรากฏการณ์นี้อาจเกิดขึ้นเมื่อบุคลากรสัมผัสหรือแยกตัวออกจากวัสดุ รวมถึงระหว่างการเคลื่อนย้ายคน วัสดุ และอุปกรณ์ในพื้นที่ทำงาน โดยไม่จำเป็นต้องมีประกายไฟที่มองเห็นได้เสมอไป

ในกระบวนการผลิตอิเล็กทรอนิกส์ ชิ้นส่วนบางประเภท เช่น Semiconductor และ IC อาจมีความไวต่อการคายประจุไฟฟ้าสถิต จึงจำเป็นต้องมีแนวทางควบคุม ESD ที่เหมาะสมกับกระบวนการและข้อกำหนดของโรงงาน

2

ESD ส่งผลต่อชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์อย่างไร?

ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ที่มีวงจรขนาดเล็กหรือมีความไวต่อไฟฟ้าสถิตอาจได้รับผลกระทบจากการคายประจุ โดยผลกระทบที่ควรทำความเข้าใจมี 2 ลักษณะสำคัญ

ความเสียหายที่เกิดขึ้นทันที

ชิ้นส่วนอาจไม่สามารถทำงานได้ตามข้อกำหนด หรือพบความผิดปกติระหว่างการทดสอบและตรวจสอบคุณภาพ

ความเสียหายแฝง (Latent Damage)

ชิ้นส่วนอาจยังทำงานได้หลังเกิดเหตุการณ์ แต่ความเสียหายอาจส่งผลต่อความน่าเชื่อถือหรืออายุการใช้งานในภายหลัง

ผลกระทบจริงขึ้นอยู่กับความไวของชิ้นส่วน ระดับการคายประจุ และเงื่อนไขของเหตุการณ์ การป้องกันตั้งแต่ต้นทางจึงมีความสำคัญ ทั้งนี้ ไม่ควรสรุปว่าความผิดปกติของชิ้นส่วนทุกกรณีเกิดจาก ESD โดยไม่ตรวจสอบสาเหตุร่วมด้วย

ตัวอย่างพื้นที่ปฏิบัติงานอิเล็กทรอนิกส์และแผงวงจร

ภาพประกอบ: ตัวอย่างพื้นที่ทำงานและชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ที่ควรพิจารณาความเสี่ยงจาก ESD

3

ไฟฟ้าสถิตเกิดขึ้นจากอะไร?

การเกิดไฟฟ้าสถิตสัมพันธ์กับการสะสมและการถ่ายเทประจุ ซึ่งอาจเกิดขึ้นระหว่างกิจกรรมต่าง ๆ ในโรงงาน ตัวอย่างเช่น

  • การสัมผัสและแยกออกจากกัน: เช่น การสัมผัสพื้นผิว การลอกวัสดุออกจากกัน หรือการหยิบจับวัสดุบางประเภท
  • การเคลื่อนไหวของบุคลากร: การเดินหรือเคลื่อนไหวอาจทำให้เกิดการสะสมประจุได้ โดยขึ้นอยู่กับรองเท้า พื้น และวัสดุที่เกี่ยวข้อง
  • การเคลื่อนย้ายวัสดุและอุปกรณ์: เช่น บรรจุภัณฑ์ ฟิล์ม หรือวัสดุบางประเภทที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการผลิต
  • สภาพแวดล้อมในการทำงาน: ความชื้นและคุณสมบัติของวัสดุเป็นปัจจัยหนึ่งที่มีผลต่อการสะสมประจุ

ข้อควรจำ: การควบคุม ESD ไม่ควรมองเฉพาะเสื้อผ้าของผู้ปฏิบัติงาน แต่ควรพิจารณาคน วัสดุ อุปกรณ์ พื้นที่ทำงาน และขั้นตอนการทำงานร่วมกัน

4

พื้นฐานการควบคุม ESD ในโรงงาน

การควบคุม ESD ควรออกแบบให้เหมาะกับความเสี่ยงของชิ้นส่วนและกระบวนการผลิต โดยพิจารณาองค์ประกอบที่เกี่ยวข้องร่วมกัน ดังนี้

01. ควบคุมการสะสมและระบายประจุ

กำหนดแนวทางการต่อกราวด์และการใช้อุปกรณ์ควบคุมไฟฟ้าสถิตตามข้อกำหนดของพื้นที่ทำงาน

02. เลือกวัสดุและอุปกรณ์ให้เหมาะสม

พิจารณาพื้นผิวปฏิบัติงาน บรรจุภัณฑ์ และอุปกรณ์ให้สอดคล้องกับระดับการควบคุมที่ต้องการ

03. เลือกชุดและอุปกรณ์สำหรับบุคลากร

ชุด ESD รองเท้า ESD สายรัดข้อมือ หรืออุปกรณ์อื่น ๆ อาจเป็นส่วนหนึ่งของระบบควบคุม โดยต้องเลือกและใช้งานให้เหมาะกับข้อกำหนดของพื้นที่

04. กำหนดขั้นตอนและตรวจสอบสม่ำเสมอ

จัดทำวิธีปฏิบัติงาน อบรมบุคลากร และตรวจสอบอุปกรณ์ตามแผน เพื่อให้การควบคุม ESD ดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง

แนวทางเหล่านี้ควรเป็นส่วนหนึ่งของระบบควบคุม ESD ของโรงงาน ไม่ใช่การเลือกซื้ออุปกรณ์เพียงชิ้นใดชิ้นหนึ่งแล้วถือว่าสามารถป้องกันความเสี่ยงได้ทั้งหมด

5

ชุดและอุปกรณ์ ESD มีอะไรบ้าง?

อุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมไฟฟ้าสถิตมีหลายประเภท การเลือกใช้ควรพิจารณาจากลักษณะงาน จุดเสี่ยง และข้อกำหนดของพื้นที่ปฏิบัติงาน ตัวอย่างกลุ่มอุปกรณ์ ได้แก่

กลุ่มอุปกรณ์บทบาทในการควบคุม ESD
ชุดหรือเสื้อผ้า ESD เป็นส่วนหนึ่งของการควบคุมประจุที่เกี่ยวข้องกับเสื้อผ้าของบุคลากร โดยต้องเลือกชนิดผ้าและรูปแบบให้ตรงตามข้อกำหนดของพื้นที่
รองเท้า ESD ใช้ร่วมกับระบบพื้นและแนวทางการต่อกราวด์ที่เหมาะสม เพื่อช่วยควบคุมประจุจากบุคลากร
สายรัดข้อมือ ESD ใช้สำหรับเชื่อมต่อผู้ปฏิบัติงานเข้ากับระบบกราวด์ตามวิธีการใช้งานที่กำหนด
พื้นผิวหรือแผ่นรองปฏิบัติงาน เป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่ทำงานที่ออกแบบเพื่อควบคุมไฟฟ้าสถิต โดยต้องติดตั้งและเชื่อมต่อระบบอย่างถูกต้อง
บรรจุภัณฑ์ป้องกัน ESD ใช้สำหรับจัดเก็บหรือเคลื่อนย้ายชิ้นส่วนที่ไวต่อไฟฟ้าสถิต โดยเลือกประเภทให้เหมาะกับการใช้งาน

หมายเหตุ: อุปกรณ์แต่ละประเภทมีหน้าที่และเงื่อนไขการใช้งานต่างกัน ควรอ้างอิงข้อกำหนด ESD ของโรงงานและคำแนะนำจากผู้ผลิตก่อนเลือกใช้

6

วิธีเลือกชุด ESD และอุปกรณ์ให้เหมาะกับโรงงาน

ก่อนเลือกซื้อชุดหรืออุปกรณ์ ESD ควรเริ่มจากการทำความเข้าใจความต้องการของพื้นที่ใช้งาน ไม่ควรพิจารณาจากชื่อสินค้าเพียงอย่างเดียว โดยมีประเด็นที่ควรตรวจสอบดังนี้

  • ลักษณะกระบวนการผลิต: โรงงานผลิตหรือประกอบชิ้นส่วนประเภทใด และมีจุดใดที่ชิ้นส่วนไวต่อ ESD
  • ข้อกำหนดของพื้นที่: มีมาตรฐานหรือข้อกำหนดภายในเกี่ยวกับชุด เสื้อผ้า รองเท้า และอุปกรณ์ ESD อย่างไร
  • คุณสมบัติและผลทดสอบ: ตรวจสอบข้อมูลทางเทคนิคและรายงานทดสอบของผลิตภัณฑ์ให้ตรงกับเกณฑ์ที่ต้องการ
  • การใช้งานและการดูแลรักษา: พิจารณาความเหมาะสมในการสวมใส่ การซัก การทำความสะอาด และอายุการใช้งานตามคำแนะนำผู้ผลิต
  • การตรวจสอบหลังนำไปใช้: กำหนดวิธีตรวจสอบอุปกรณ์และบุคลากรตามระบบควบคุม ESD ของโรงงาน

ก่อนสั่งซื้อ ควรเตรียมข้อมูลอะไรบ้าง?

หากต้องการให้การเลือกผลิตภัณฑ์ตรงกับการใช้งาน ควรเตรียมประเภทพื้นที่ผลิต ข้อกำหนด ESD ของโรงงาน ชนิดอุปกรณ์ที่ต้องการ จำนวนผู้ใช้งาน และเอกสารสเปกหรือมาตรฐานที่ต้องการให้ผลิตภัณฑ์รองรับ

7

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ ESD

1. ESD ย่อมาจากอะไร?

ESD ย่อมาจาก Electrostatic Discharge หมายถึงการถ่ายเทหรือคายประจุไฟฟ้าสถิตระหว่างวัตถุที่มีศักย์ไฟฟ้าแตกต่างกัน

2. ทำไมโรงงานอิเล็กทรอนิกส์จึงต้องควบคุม ESD?

เพราะชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์บางชนิด เช่น Semiconductor และ IC มีความไวต่อการคายประจุไฟฟ้าสถิต ซึ่งอาจทำให้เกิดความเสียหายทันทีหรือความเสียหายแฝงได้

3. เราสามารถรู้สึกได้ทุกครั้งหรือไม่เมื่อเกิด ESD?

ไม่จำเป็น การคายประจุบางเหตุการณ์อาจไม่ทำให้ผู้ปฏิบัติงานรู้สึกหรือเห็นประกายไฟ แต่ยังอาจส่งผลต่อชิ้นส่วนที่ไวต่อ ESD ได้

4. การใส่ชุด ESD เพียงอย่างเดียวเพียงพอหรือไม่?

ไม่ควรถือว่าเพียงพอในทุกกรณี เพราะการควบคุม ESD ต้องพิจารณาร่วมกับบุคลากร รองเท้า พื้นที่ทำงาน การต่อกราวด์ วัสดุ และขั้นตอนการปฏิบัติงานตามข้อกำหนดของโรงงาน

5. ควรเลือกอุปกรณ์ ESD จากอะไรเป็นหลัก?

ควรเริ่มจากข้อกำหนดของโรงงานและความเสี่ยงของกระบวนการผลิต จากนั้นตรวจสอบคุณสมบัติทางเทคนิค รายงานทดสอบ และเงื่อนไขการใช้งานของผลิตภัณฑ์ก่อนตัดสินใจ

EXPLORE CLEANROOM & ESD SOLUTIONS

เลือกผลิตภัณฑ์ Cleanroom และ ESD ให้เหมาะกับพื้นที่ปฏิบัติงาน

การเลือกชุดและอุปกรณ์ที่เหมาะสมควรพิจารณาจากลักษณะการใช้งานและข้อกำหนดของโรงงาน Asakorn Group พร้อมให้ข้อมูลผลิตภัณฑ์กลุ่ม Cleanroom และ ESD เพื่อช่วยให้คุณพิจารณาตัวเลือกที่เหมาะกับกระบวนการทำงาน

Asakorn Cleanroom Hub

ติดตามบทความความรู้เกี่ยวกับ Cleanroom, ESD และอุปกรณ์สำหรับสภาพแวดล้อมการผลิตในแต่ละอุตสาหกรรม เพื่อทำความเข้าใจแนวทางเลือกใช้ผลิตภัณฑ์ให้เหมาะสมกับการทำงาน

SEO Title: ESD คืออะไร? ทำไมโรงงานอิเล็กทรอนิกส์ต้องควบคุมไฟฟ้าสถิต | Asakorn

Meta Description: ทำความเข้าใจ ESD หรือการคายประจุไฟฟ้าสถิต ความเสี่ยงต่อชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ สาเหตุการเกิดไฟฟ้าสถิต และแนวทางเลือกชุดและอุปกรณ์ ESD สำหรับโรงงาน

URL Slug แนะนำ: esd-electrostatic-discharge-control-electronics-factory

SEO Keywords: ESD คืออะไร, ไฟฟ้าสถิต, การควบคุม ESD, อุปกรณ์ ESD, ชุด ESD, Cleanroom ESD, โรงงานอิเล็กทรอนิกส์

โทร. 081-806-0163 / 02-930-3700
Email: info@asakorn.co.th

เว็บไซต์: www.asakorn.co.th | LINE Official: @asakorn